(Radio TNT lược dịch bài viết của tác giả Selen Ozturk ngày 17/9/2026, tổng hợp với buổi họp báo của ACoM tại San Francisco ngày 10/9/2026)
Đây là phần 2 trong loạt bài gồm hai phần tìm hiểu về việc chính phủ ngày càng mở rộng sử dụng công nghệ giám sát trong các hoạt động thực thi chính sách nhập cư.
SAN FRANCISCO — Jonathan Paz, một ứng cử viên tranh cử vào Quốc hội đến từ Waltham, Massachusetts, từng làm việc cho công ty Flock Safety từ năm 2024 đến giữa năm 2025 trong bộ phận phụ trách quan hệ chính phủ, chia sẻ:
“Tôi đại diện cho công ty làm việc với các hội đồng thành phố, tham gia các phiên điều trần công khai và tiếp xúc với các quan chức dân cử,” Paz chia sẻ tại một buổi thảo luận diễn ra ngày 10 tháng 9 về sự phản kháng của địa phương đối với hoạt động giám sát của liên bang, do tổ chức American Community Media (Truyền thông Cộng đồng Mỹ) phối hợp với Hội đồng Các vấn đề Thế giới (World Affairs Council) tại San Francisco thực hiện.
Flock Safety, công ty nổi tiếng với hệ thống camera nhận diện biển số xe tự động (ALPR) được khai triển rộng rãi, đang phải đối mặt với làn sóng phản đối dữ dội trên toàn quốc do những lo ngại về quyền riêng tư.
Paz cho biết ban đầu ông gia nhập công ty vì tin rằng các camera này sẽ “giúp tìm kiếm trẻ em mất tích, thu hồi xe bị đánh cắp và thậm chí giải quyết các vụ tai nạn rồi bỏ chạy” — nhưng ông sớm nhận ra một mục tiêu lớn hơn là đưa công nghệ của Flock vào ngân sách của chính quyền đô thị: “Thực tế thì tất cả chỉ là chuyện nhảm nhí.”
Điều khiến ông quyết định rời đi là nhận thức được rằng đối với các công ty công nghệ như Flock, “vai trò chính của họ là giám sát công chúng và về cơ bản là họ tìm cách lách qua sự giám sát của công chúng cũng như các quy định pháp luật.”
Từng thuyết phục các thành phố sử dụng camera Flock, giờ đây ông lại hỗ trợ cộng đồng đấu tranh chống lại chúng.
Camera ALPR của Flock được bán cho các thành phố như một công cụ đảm bảo an toàn công cộng, nhưng chúng cũng có thể được sử dụng để theo dõi và bắt giữ người dân — dù là người nhập cư hay các mục tiêu chính trị — làm dấy lên lo ngại về quyền riêng tư của công dân, bao gồm cả các quyền được bảo vệ theo Tu chính án thứ Tư.
Hiện có hơn 120.000 camera Flock trên toàn quốc thực hiện khoảng 20 tỷ lượt quét mỗi tháng tại 49 tiểu bang — tuy nhiên, các cuộc kiểm toán nội bộ và độc lập của cảnh sát cho thấy chưa đến 1% các kết quả “khớp” dữ liệu thô dẫn đến hành động thực thi pháp luật thực tế.
Theo số liệu từ công ty, gần 40% trong số khoảng 18.000 cơ quan thực thi pháp luật tại Hoa Kỳ hiện có hợp đồng với Flock. Ông Paz cho biết những cam kết về việc lưu trữ dữ liệu tại địa phương hiếm khi được thực hiện nghiêm túc: “Các công ty này gần như ‘miễn nhiễm’ không chỉ với sự giám sát pháp lý ở cấp địa phương mà còn cả cấp tiểu bang; bởi vì xét về mặt liên bang, Tu chính án thứ Tư chỉ còn là chuyện viển vông. Nó gần như đã chết rồi.”
Ông giải thích rằng nhóm cũ của ông từng tìm cách vận động sự ủng hộ của hội đồng thành phố bất chấp sự phản đối từ người dân, bằng cách thông tin trước cho các thành viên có cùng quan điểm để đảm bảo rằng “ý nguyện của công chúng sẽ không được đại diện trong cuộc họp tối hôm đó.”
Ông kể lại rằng tại chính thành phố Waltham, bang Massachusetts nơi ông sinh sống, 12 chiếc camera đã được lắp đặt chỉ trong một đêm mà không hề có phiên điều trần công khai nào.
Sau khi rời Flock, ông Paz đã đồng sáng lập một mạng lưới phản ứng nhanh tại Massachusetts và góp phần xây dựng cơ sở dữ liệu nhận diện xe của các nhân viên Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE).
“Bạn nên mặc định rằng Bộ An ninh Nội địa (DHS) có quyền truy cập vào các mạng lưới nhận diện biển số xe tự động (ALPR) này… bạn nên cho rằng họ nắm được thông tin vị trí của những người ra vào khu vực,” ông Paz nói. “Luật pháp sẽ không bảo vệ bạn đâu. ‘El pueblo salva al pueblo’ — chính người dân sẽ tự cứu lấy nhau.”
Từ trái sang phải: Jonathan Paz, ứng cử viên Quốc hội tại khu vực bầu cử số 5 của bang Massachusetts, cựu nhân viên Flock từng lên tiếng tố giác sai phạm; Brian Hofer, Giám đốc điều hành tổ chức Secure Justice; Kimberly Woo, chuyên gia vận động cộng đồng tại tổ chức SIREN Immigrant Rights; Lena Graber, Luật sư quản lý cấp cao tại Trung tâm Tài nguyên Pháp lý cho Người nhập cư (ILRC); và Abdi Soltani, Giám đốc điều hành ACLU Bắc California (Ảnh: Peter Schurmann)
Sự phản đối tại California
Brian Hofer, giám đốc điều hành của Secure Justice — một tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở tại Oakland, California — đã dành 12 năm làm việc trong lĩnh vực giám sát hoạt động theo dõi tại gần 100 khu vực pháp lý trên khắp Hoa Kỳ.
Theo dữ liệu theo dõi của tổ chức này, ít nhất 184 hợp đồng trên toàn quốc đã bị hủy kể từ tháng 8; số lượng hợp đồng bị chấm dứt đã tăng từ khoảng 4 vụ mỗi ngày trong tháng 8 lên mức xấp xỉ 8 vụ mỗi ngày vào tháng 9.
“Tôi thực sự cảm thấy vô cùng phấn chấn trước làn sóng phản đối Flock mạnh mẽ trên khắp cả nước,” ông nói. “Tôi chưa từng thấy điều gì như vậy. Thật đáng kinh ngạc.”
Tính đến tháng 8, khoảng 46% người Mỹ phản đối việc sử dụng hệ thống nhận dạng biển số xe tự động (ALPR) trong cộng đồng của họ — tăng 13 điểm phần trăm so với năm trước đó — trong khi 17% chưa có ý kiến rõ ràng.
“Vấn đề không bao giờ chỉ dừng lại ở con số trên biển số xe,” ông Hofer nhận định. “Hệ thống còn biết cả người đang ngồi cùng xe với bạn là ai.”
Tính năng “dấu vân tay” phương tiện của Flock còn có thể nhận diện xe dựa trên màu sắc, hãng xe hoặc hình dán trên cản xe mà không cần biển số; đồng thời, hệ thống này còn lập bản đồ theo dõi những chiếc xe thường xuyên di chuyển cùng nhau.
Riêng tại Oakland, California, hệ thống đã ghi nhận 638 triệu lượt quét biển số trong năm ngoái cùng hơn 210.000 lượt tìm kiếm dữ liệu từ bên thứ ba mỗi tháng, ông Hofer cho biết. “Đối với người nhập cư, khi đang lái xe, họ cứ ngỡ mình đang ở trong một thành phố hoặc tiểu bang ‘trú ẩn’ (nơi bảo vệ người nhập cư) như California — nhưng thực tế, dữ liệu của họ lại đang bị chuyển đi qua ‘cửa sau’ mà họ không hay biết.”
Ông cho rằng các vụ kiện tụng và áp lực từ dư luận là những biện pháp kiểm soát hiệu quả hơn so với việc chỉ dựa vào các chính sách đơn thuần. “Hai chiến lược duy nhất mà tôi thực sự thấy hiệu quả vào lúc này là dồn dập đưa vấn đề ra tòa án và dồn dập gây sức ép tại các phiên họp của hội đồng địa phương.”
‘Dữ liệu của chúng ta sẽ bị vũ khí hóa’
“Dù chính sách có hoàn hảo đến đâu đi nữa, chính quyền liên bang hiện tại vẫn không hề có giới hạn nào trong việc gây ra nỗi kinh hoàng bất chấp luật pháp,” Kimberley Woo, một nhà vận động cộng đồng thuộc tổ chức SIREN (Mạng lưới Dịch vụ, Quyền của Người nhập cư và Giáo dục) có trụ sở tại California, phát biểu.
Cô chia sẻ câu chuyện của chính mình về việc bị giám sát trong quá trình nhập cư. Hai người thân trong gia đình cô — những người đã chờ đợi hơn 20 năm để được cấp thẻ xanh — đã bị bắt giữ ngay tại buổi phỏng vấn cư trú cuối cùng; một người bị trục xuất, còn người kia chọn cách tự nguyện rời khỏi đất nước thay vì phải chịu cảnh chia lìa gia đình. Cô cho biết nỗi sợ hãi này đã “lan rộng sang những người thân trong gia đình tôi”, mô tả những người họ hàng lo ngại khi nộp đơn tham gia các chương trình mà họ đủ điều kiện hoặc xin gia hạn thẻ xanh “vì họ sợ rằng dữ liệu của chúng tôi sẽ bị biến thành công cụ chống lại chính mình… Điều đáng sợ nhất của việc giám sát hàng loạt là chúng tôi không biết dữ liệu của mình bị theo dõi, truy cập hay chia sẻ như thế nào.”
SIREN — cùng với Hội đồng Quan hệ Mỹ-Hồi giáo (CAIR), ACLU Bắc California và Tổ chức Electronic Frontier Foundation — đã kiện thành phố San Jose vào tháng 11 năm ngoái liên quan đến cơ sở dữ liệu bao gồm gần 500 camera ALPR (nhận diện biển số xe tự động) và hàng triệu hồ sơ vị trí được lưu trữ mỗi năm.
Vào tháng 2 năm ngoái, SIREN cũng đã hỗ trợ tập hợp hơn 20 tổ chức địa phương trong một chiến dịch vận động, dẫn đến việc hội đồng thành phố Mountain View nhất trí chấm dứt hợp đồng với công ty Flock và quyết định không tìm kiếm nhà cung cấp thay thế.
Woo cho biết liên minh phản đối ALPR đã mở rộng sang các khu vực pháp lý khác trên khắp Quận Santa Clara, bao gồm San Jose, Gilroy, Palo Alto, Saratoga và Los Altos; các nhà tổ chức đã sử dụng nhiều phương thức như yêu cầu cung cấp hồ sơ công khai, kiểm toán, tổ chức mít tinh và các chiến dịch giáo dục cộng đồng.
‘Một vấn đề chính trị’
“Đây là thời điểm chúng ta cần California tiếp tục tiên phong trong các vấn đề về quyền công dân và hiến pháp,” Abdi Soltani, giám đốc điều hành của ACLU Bắc California, phát biểu. Ông nhấn mạnh quyền riêng tư được quy định rõ ràng trong hiến pháp tiểu bang nhằm chống lại các hành động khám xét và tịch thu vô lý — một biện pháp bảo vệ pháp lý then chốt trong bối cảnh các quy định bảo vệ theo Tu chính án thứ Tư của liên bang đang dần suy yếu trên thực tế.
“Mỗi cá nhân đều xứng đáng có quyền tự do đi lại, quyền di chuyển trong cộng đồng mà không bị chính phủ theo dõi từng bước đi giữa các thành phố hay ngay trong nội đô,” ông nói tiếp. “Việc chính phủ nắm giữ quá nhiều quyền lực đối với cuộc sống thường nhật của chúng ta thực sự đi ngược lại tinh thần tự do của người Mỹ. Đây là vấn đề nhận được sự quan tâm của cả hai đảng phái chính trị.”
Theo dữ liệu từ tờ Washington Post, số lượng bài đăng trên mạng xã hội chỉ trích Flock đã tăng vọt chỉ trong khoảng thời gian từ tháng 7 đến tháng 8; trong đó, các tài khoản cánh hữu đăng tải nội dung về giám sát hàng loạt nhiều gấp hơn ba lần so với các tài khoản cánh tả.
“Việc nhắm mục tiêu vào người nhập cư để trục xuất và giam giữ thông qua quá trình tổng hợp dữ liệu này thực sự gây tác động nặng nề lên một cộng đồng vốn đã dễ bị tổn thương,” ông Soltani nói thêm.
Mặc dù Flock khẳng định rằng tính năng chia sẻ dữ liệu với liên bang bị tắt theo mặc định và các cộng đồng địa phương tự kiểm soát chính sách dữ liệu của mình, nhưng các hạn chế này vẫn có thể bị lách qua các thỏa thuận chia sẻ trực tiếp (1:1) hoặc các cuộc tìm kiếm “cửa sau” do cơ quan thực thi pháp luật địa phương thực hiện thay mặt cho các cơ quan thực thi luật nhập cư liên bang. Một cuộc điều tra dựa trên hồ sơ công khai do 404 Media thực hiện đã tiết lộ hơn 4.000 lượt tra cứu trên mạng lưới Flock bởi cảnh sát địa phương hoặc tiểu bang, sử dụng các từ khóa như “immigration” (nhập cư), “ICE” hoặc “ICE+ERO” — trong đó “ICE+ERO” là tên viết tắt của bộ phận Thực thi và Trục xuất (Enforcement and Removal Operations) thuộc ICE.
Chính sách “thành phố trú ẩn”
Lena Graber, luật sư cấp cao tại Trung tâm Tài nguyên Pháp lý cho Người nhập cư (ILRC), lưu ý rằng ICE không cần đến công nghệ giám sát hiện đại để thực hiện nhiều vụ bắt giữ. Các đặc vụ vẫn tiến hành bắt giữ tại tòa án di trú, các buổi trình diện và nơi làm việc; trong khi đó, hơn một nửa số vụ bắt giữ của ICE trên toàn quốc diễn ra sau khi một cơ quan thực thi pháp luật khác chuyển giao người bị bắt cho cơ quan liên bang.
Các đạo luật về “thành phố trú ẩn” – vốn hạn chế sự hợp tác giữa cảnh sát địa phương và ICE – vẫn là một yếu tố quan trọng. California, nơi cư trú của khoảng 25% số người nhập cư tại Mỹ, chỉ chiếm 8% tổng số vụ bắt giữ của ICE vào mùa hè năm ngoái ngay cả khi số vụ bắt giữ trên toàn tiểu bang gia tăng; trái lại, nguy cơ bị bắt giữ của người nhập cư tại Texas cao gấp khoảng bốn lần, dù tiểu bang này đang giam giữ số lượng người nhiều gấp hơn 2,5 lần so với California.
“Các chính sách thành phố trú ẩn thực sự phát huy hiệu quả,” bà Graber nói. “Đó là một phần lý do khiến chính quyền Trump căm ghét chúng đến vậy.”
Tuy nhiên, công nghệ giám sát đang mở rộng khả năng xác định các mục tiêu của ICE.
Bà Graber giải thích rằng việc kết hợp các cơ sở dữ liệu của chính phủ, “mua hồ sơ từ các bên môi giới dữ liệu và thu thập thông tin từ mạng xã hội cho phép ICE phát triển thêm nhiều manh mối về việc ai là người nhập cư và ai có nguy cơ bị trục xuất.”
“Giám sát không phải là câu chuyện về công nghệ; đó là câu chuyện về chính trị,” bà Graber nói thêm. “Những kẻ cai trị độc đoán sử dụng hoạt động giám sát để trấn áp sự bất đồng chính kiến; chính phủ càng tham nhũng và bất công thì càng phụ thuộc nhiều vào giám sát để duy trì quyền lực và trấn áp phe
